احمد على سپهر ( مورخ الدوله )

258

ايران در جنگ بزرگ 1914 - 1918 ( فارسي )

پرنس رويس به ميرزا قاسم خان و معتصم السلطنه بيش از سايرين اعتماد دارد و معتصم السلطنه را از اغلب وكلاء شجاع‌تر و صريح اللهجه‌تر ميداند . از چندى قبل مذاكرات محرمانه بين مقامات رسمى آلمانى و ليدرهاى حزب اعتداليون در جريان بود مخصوصا موضوع مذاكره از رؤساء جمعيت دموكرات مخفى نگاهداشته ميشد تا اينكه امروز ورقه ذيل رسما به امضاء رسيد : « امضاءكننده ذيل شونمان قونسول امپراطورى آلمان بموجب اين ورقه تعهد مينمايد كه در مقابل مساعدت و همراهى حزب محترم اعتداليون با منافع مشتركه آلمان و ايران موافق مواد ذيل رفتار نمايد : ماده اول - در تمام مدتى كه مخاصمه در ايران با دولتين روس و انگليس دوام دارد به اندازه مقدور اسلحه و قورخانه و صاحبمنصب از طرف دولت امپراطورى آلمان به هيئتهاى مختلفه حزب اعتداليون كه در ولايات ميباشند داده خواهد شد . ماده دوم - به تمام مأمورين آلمان در ايران اشاره خواهد شد كه هرگونه مساعدت مىتوانند با افراد حزب محترم اعتداليون نموده آنها را به چشم متحد و دوست خود نگاه كنند . ماده سوم - براى عمليات حزبى انتشارات و تسليح و تجهيز عشايرى كه در تحت نفوذ حزب اعتداليون هستند مسيو شونمان در قم و دفتردار سفارت در تهران وجوه لازمه را به اختيار كميته مديره حزب اعتداليون خواهند گذارد . صورت‌حساب مخارج با اسناد مثبته از طرف حزب اعتداليون تسليم سفارت امپراطورى خواهد شد . ماده چهارم - وزيرمختار دولت امپراطورى آلمان شش فقره حمايت‌نامه رسمى « پاتنت » باسم شش نفر اعضاء كميته مديره حزب محترم اعتداليون خواهد داد مبنى بر اينكه جان و مال و حيثيت آن شش نفر در تحت حمايت آلمان خواهد بود . » جمعه 3 دسامبر 1915 ( 25 محرم 1334 - دهم قوس توشقان‌ئيل ) تلگرافهائى كه از ولايات بعنوان كميته دفاع ملى به قم مخابره شده از طرف كميته مزبور به نگارنده ابلاغ گرديد تا ترجمه آنها را براى پرنس رويس وزيرمختار آلمان كه هنوز در سلطان‌آباد عراق اقامت دارد بفرستم اينك متن آن تلگرافات : نمره 15 تلگرافات روز 24 و 25 محرم 1334 - از همدان قواى ملى بالغ بر شش هزار نفر سوار و پياده مىباشد و هرروز از اطراف ميرسند در زدوخوردى كه در آوج اتفاق افتاد قواى ملى مظفر و غالب و روسها شكست خورده عقب نشستند در شهر شور و هيجان غريبى است تمام افراد مردم حتى علماء اعلام نيز مسلح ميشوند امروز انتظار ورود قشون جديد از كرمانشاه ميرود . از عراق - كميته دفاع ديروز دو ساعت بغروب مانده حجة الاسلام آقاى آقا نور الدين و آقاى حاج ميرزا محمد عليخان و ساير علماء و آقايان از شهر براى دفاع حركت كرده مردم دسته‌دسته تهيه ديده حركت ميكنند ( مساوات ) از همدان - حضور حضرت و الا شاهزاده سليمان ميرزا دام اقباله تمام شاهزادگان تويسركان با هزار نفر سوار و پياده تاكنون همدان آمديم و با كمال جديت در حفظ استقلال مملكت خود حاضر جان‌نثارى شديم الان يك عده از سوارهاى تويسركانى در آوج ميباشند آقاى سهام الدوله نيز با استعداد كافى تشريف آوردند ( معتصم الملك ) از كاشان - كميته محترم دفاع ملى ايد اللّه بنصره تجاوزات چندين ساله قشون اجانب در ايران و مخصوصا آخرين حمله دسته‌جات نظامى روس به طرف طهران ايرانيان را عموما و اهالى كاشانرا خصوصا بهيجان آورده و اعيان بواسطه مذاكرات بين دولت ايران و دولتين هر قسم بود هيجان عمومى را آرام نتايج حسنه را منتظر بدبختانه نتيجه مذاكرات سوءرفتار آنها و ازدياد قشون در ايران شد مجددا اهالى را بيك هيجان فوق العاده كشانيده كه جلوگيرى براى داعيان غيرممكن اينست كه آخرين تكليف قطعى خود را كه اجازه تأسيس قواى ملى است جدا مطالبه ميكنيم خواهشمند است نظريات خودتانرا مخابره فرمائيد . ( حبيب اللّه شريف - محمد نراقى - امام جمعه - نظام الدين الحسينى - شهاب الدين نراقى - حسين الموسوى - ابو القاسم نراقى محمد رضا الحسينى - محمد على حسن الحسينى - محمد على كلهرى - على نراقى - عبد الصمد موسوى - ابو محمد نراقى - شيخ محمود ابو تراب